Thuis is soms een taal die je samen blijft spreken
Er zijn gezinnen waarin de ochtend in de ene taal begint en de schooldag in een andere.
Aan de ontbijttafel vraagt een moeder in het Portugees of iedereen zijn tas heeft ingepakt. Onderweg naar school vertellen de kinderen in het Nederlands wat ze die middag willen doen. Met de grootouders wordt later misschien Spaans gesproken. Een liedje klinkt in het Engels en een grapje dat op school werd geleerd, laat zich nauwelijks vertalen.
Voor veel internationale gezinnen is dit een heel gewone werkelijkheid.
Toch gaat er achter die dagelijkse afwisseling van talen een wereld schuil die veel verder reikt dan woordenschat en grammatica.
Taal draagt herinneringen. Ze geeft vorm aan humor, nabijheid, gewoonten en de manier waarop we gevoelens uitdrukken. Sommige woorden roepen onmiddellijk een vertrouwde sfeer op. Andere woorden verbinden ons met een land waar we inmiddels nog maar af en toe komen.
Wanneer kinderen tussen meerdere talen en culturen opgroeien, ontwikkelen ze hun eigen verhouding tot al die werelden.
En soms ontdekken ouders dat het land waarin hun kinderen zich thuis voelen een ander land is dan het land dat zijzelf nog altijd met thuis verbinden.
Wanneer je kind zich ergens thuis voelt waar jij nog moet wortelen
Een verhuizing naar een ander land kan voor een gezin nieuwe mogelijkheden openen. Kinderen leren andere gewoonten kennen, maken vrienden, ontdekken een nieuwe omgeving en groeien op met meerdere culturele perspectieven.
Tegelijkertijd brengt migratie veranderingen met zich mee die niet altijd zichtbaar zijn.
Voor een ouder kan het ontbreken van een vertrouwd netwerk zwaar wegen. Er is misschien niemand die spontaan langskomt, een maaltijd brengt of de kinderen even opvangt. Familiefeesten krijgen een andere vorm. Verjaardagen worden via een scherm gevierd. Het dagelijks leven vraagt soms extra inspanning doordat de taal, regels of sociale verwachtingen anders zijn.
Kinderen beleven die veranderingen vanuit hun eigen ontwikkelingsfase.
Een jong kind kan zich relatief snel verbinden met de taal en gewoonten van school. Een ouder kind kan sterker verlangen naar achtergebleven vrienden. Een puber kan zich afvragen waar hij eigenlijk bij hoort, zeker wanneer hij in verschillende omgevingen telkens een ander deel van zichzelf laat zien.
Binnen één gezin kunnen daardoor meerdere ervaringen van thuis naast elkaar bestaan.
Het is waardevol wanneer die verschillen bespreekbaar mogen zijn.
De moedertaal als levende verbinding
In gesprekken over meertalige opvoeding ontstaat regelmatig onzekerheid.
Moeten ouders thuis Nederlands spreken om hun kinderen beter voor te bereiden op school? Is het verwarrend wanneer een kind woorden uit verschillende talen combineert? Wat als een kind steeds vaker antwoordt in de taal van het land waarin het woont?
Volgens de American Speech-Language-Hearing Association kunnen kinderen meerdere talen leren zonder dat meertaligheid op zichzelf een taalontwikkelingsstoornis veroorzaakt. Het mengen van talen hoort bij de ontwikkeling van veel meertalige kinderen. De organisatie adviseert ouders om hun kinderen juist ook de talen aan te bieden waarin zij zich zelf het prettigst en rijkst kunnen uitdrukken.
Dat vind ik een belangrijke boodschap.
Een ouder die in de eigen moedertaal een verhaal vertelt, een liedje zingt of een moeilijke emotie benoemt, kan putten uit een wereld van woorden, herinneringen en nuances die in een later aangeleerde taal soms minder vanzelfsprekend beschikbaar is.
Wanneer een kind op school een andere taal spreekt, kan de thuistaal bovendien een brug blijven naar grootouders, familiegeschiedenis en culturele tradities.
Tegelijkertijd vraagt het onderhouden van een minderheidstaal vaak bewuste aandacht. Kinderen hebben voldoende mogelijkheden nodig om de taal te horen, te gebruiken en er positieve ervaringen mee op te doen.
Een taal blijft gemakkelijker leven wanneer ze verbonden is met relaties en activiteiten die voor een kind betekenis hebben.
Je kind hoeft geen twee perfecte eentaligen te zijn
Een meertalig kind kan in de ene taal gemakkelijker over school praten en in een andere taal beter woorden vinden voor familieherinneringen.
Misschien kent het alle namen van dinosaurussen in het Nederlands, maar spreekt het over eten, familie en vakanties vooral in het Portugees.
Dat zegt iets over de situaties waarin de talen worden gebruikt.
Onderzoek naar tweetalige taalontwikkeling laat zien dat taalvaardigheden binnen één kind ongelijk verdeeld kunnen zijn. Een beoordeling op basis van slechts één taal kan daardoor een onvolledig beeld geven. Dat is vooral belangrijk wanneer ouders of leerkrachten zich zorgen maken over de taalontwikkeling.
Een kind hoeft dus geen identieke woordenschat in twee talen te hebben om zich gezond meertalig te ontwikkelen.
Bij aanhoudende zorgen is het wel belangrijk om deskundig advies te vragen en alle talen van het kind mee te nemen in de beoordeling. Meertaligheid mag nooit een reden zijn om werkelijke ontwikkelingsproblemen over het hoofd te zien.
Cultuur leeft in kleine rituelen
Wanneer we over culturele identiteit spreken, denken we vaak aan nationale feestdagen, traditionele kleding of gerechten.
Maar cultuur leeft ook in veel kleinere dingen.
In de manier waarop een gezin afscheid neemt. In een uitdrukking die een grootouder altijd gebruikt. In de verhalen die bij een bepaald gerecht horen. In muziek, humor, lichaamstaal en de gewoonten rond verjaardagen.
Voor internationale gezinnen kunnen zulke rituelen een vorm van continuïteit bieden.
Een kind kan bijvoorbeeld iedere zondag met de grootouders bellen en samen een verhaal lezen. Het gezin kan recepten bewaren die aan een bepaald land herinneren. Tijdens een vakantie kunnen kinderen vragen stellen over de jeugd van hun ouders, de buurt waar zij opgroeiden of de mensen die vroeger belangrijk voor hen waren.
Zo wordt familiegeschiedenis iets wat kinderen kunnen ervaren en onderzoeken.
Daarbij hoeft geen enkele cultuur als de enige juiste te worden gepresenteerd. Kinderen mogen hun eigen combinatie van invloeden ontwikkelen. Ze kunnen zich verbonden voelen met meerdere plaatsen, zonder voortdurend te moeten kiezen welke identiteit het zwaarst weegt.
Wanneer je kind een andere taal kiest
Er kan een gevoelig moment ontstaan wanneer een kind steeds minder de taal van zijn ouders gebruikt.
Misschien begrijpt het alles, maar antwoordt het consequent in het Nederlands. Misschien schaamt het zich wanneer een ouder op school een andere taal spreekt. Of misschien zegt het op een dag dat het liever dezelfde gewoonten wil hebben als zijn vrienden.
Dat kan een ouder raken.
Achter de wens om een taal te behouden, leeft soms de angst om ook iets van de verbondenheid met het kind te verliezen.
Juist dan helpt het om nieuwsgierig te blijven.
Wat betekent die andere taal voor je kind? Wil het erbij horen? Vindt het bepaalde woorden moeilijk? Heeft het behoefte aan meer zelfstandigheid? Of is de schooltaal eenvoudigweg de taal waarin het op dit moment het meeste oefent?
Wanneer een taal voortdurend gecorrigeerd of afgedwongen wordt, kan ze verbonden raken met spanning. Een uitnodigende omgeving geeft kinderen meer ruimte om er een positieve relatie mee te ontwikkelen.
Samen koken, muziek luisteren, een spel spelen of familieverhalen verzamelen kan dan waardevoller zijn dan iedere zin verbeteren.
Een thuis dat met je meegroeit
Misschien verandert onze betekenis van thuis wanneer we in meerdere landen hebben geleefd.
Voor sommige mensen blijft thuis verbonden aan een geboorteplaats. Voor anderen wordt het een verzameling relaties, gewoonten, geuren en herinneringen.
Kinderen die internationaal opgroeien, zullen daar hun eigen antwoord op ontwikkelen.
Als ouders kunnen we hen helpen door belangstelling te tonen voor de wereld waarin zij vandaag leven, terwijl we de deur naar onze eigen geschiedenis openhouden.
We kunnen vertellen waar we vandaan komen en luisteren naar de plekken waar zij zich verbonden voelen. We kunnen onze moedertaal blijven spreken en tegelijk nieuwsgierig zijn naar de woorden die zij mee naar huis brengen.
Zo groeit een gezin verder, met wortels die verschillende richtingen uitlopen.
En misschien is thuis voor een kind uiteindelijk ook die ene vertrouwde stem die, in welke taal dan ook, steeds opnieuw laat voelen:
Hier hoor je bij.
Opmerkingen